Mijn eerste “Wim Hof dip” (in het Gooimeer)

Wow! Het was magisch! Vandaag was mijn allereerste Wim Hof dip. Deze koudetraining/ cold exposure in het Gooimeer was mijn eerste echte ervaring met de methode van Wim Hof. Ik kende Wim Hof natuurlijk al wel. Ik heb ook een aantal keer zijn ademhalingstechnieken gedaan en was in de herfst van 2020 begonnen met zijn gratis minicursus, maar daar reageerde ik destijds niet goed op. Een cold exposure (als in een koude douche) vond ik vreselijk! Ik ging er echt heel slecht op.

Misschien omdat ik mijn PTSS behandeling bij PSYTREC nog niet had gehad? Dat ik nog te erg op scherp stond en te ontregeld was? Of misschien dat ik nog niet genoeg moed had? Ik weet het niet. Het was blijkbaar gewoon nog niet het goede moment. Maar blijkbaar was het NU wél het moment om met de Wim Hof Method (WHM) aan de slag te gaan.

De eerste dag na mijn behandeling bij PSYTREC (2 maanden geleden) liep ik met mijn hondje over de dijk. Daar zag ik twee oude dames met badmutsen uit het Gooimeer komen. Ze hadden geskinnydipt, in januari! Wat een heldinnen! Het zag er ook zo heerlijk vrij uit. Het paste helemaal bij het gevoel van bevrijding dat ik voel na mijn PTSS behandeling.

Meer en meer dippers

Door mijn behandeling beweeg ik veel meer. Ik loop dus vaker over de dijk. Steeds vaker zag ik groepjes mensen in het Gooimeer. Zo dapper! Ik dacht: wat zijn die mensen toch aan het doen? De Wim Hof Methode?

Deze week kon ik echt niet meer om ze heen. Ik raakte zo geïntrigeerd en geïnspireerd door al die dappere mensen. Gisteren liep ik erheen om eens te vragen hoe en wat. En toen was ik OM!

De Plonsclub

Wim Hof koudetraining/ cold exposure in de natuur is mega booming. De man die mij de uitleg gaf, vertelde dat hij in januari is begonnen. Hij was toen de 24e in de appgroep van de Plonsclub. Inmiddels zitten er al 91 mensen in de groep! Iedere dag plonsen/ dippen/ zwemmen er mensen. Meestal gaan er de hele ochtend ’s ochtends groepjes en aan het einde van de middag en ’s avonds weer. Ze gaan nooit alleen, dat vind ik wel verstandig.

Ik vroeg hun naar hun ervaringen en ze waren allemaal hooked. Zo leuk! Ze zagen er ook zo lekker energiek uit en ze voelen zich echt goed bij het dagelijks dippen. Het waren hele aardige mensen, goeie vibes. Toen de man vroeg of ik ook in de (app)groep wilde, zei ik volmondig JA! Dit voelde zo goed. Zeker omdat ik al een paar dagen een beetje in een dip zat. Een Wim Hof dip leek me een fijnere dip haha!

Wat is de Wim Hof Methode?

De Wim Hof Methode heeft drie pijlers: breathing/ ademhalingstechnieken, cold therapy/ koudetraining en commitment/ mindset.

Voordat Wim de methode ontwikkelde trainde hij jaren in de natuur. Hij bleek iets te kunnen waarvan de wetenschap zei dat het niet kon (en wat ik ook altijd dacht): hij kan zijn autonome zenuwstelsel beïnvloeden en aansturen.

Het autonome zenuwstelsel regelt alles waar je zelf (over het algemeen) niet over nadenkt. Het gaat vanzelf, automatisch. Zo regelt je autonome zenuwstelsel bijvoorbeeld je lichaamstemperatuur, je hartslag, bloeddruk, ademhaling en het open en dicht gaan van de bloedvaten.

Wim gelooft dat in principe ieder mens in staat is om door middel van zijn Wim Hof Method controle over zijn of haar autonome zenuwstelsel te krijgen.

In 2014 kreeg Wim Hof gelijk! De conclusie na een wetenschappelijk onderzoek in het Radboud ziekenhuis met 24 proefpersonen was dat mensen die met de Wim Hof methode hadden geoefend allemaal in staat waren om hun autonoom zenuwstelsel te beïnvloeden. Steeds meer onderzoeken bewijzen dat hij écht gelijk heeft. Hoe cool is dat?!

Deze podcast is fascinerend om te luisteren! Daarin benoemt hij een aantal van die onderzoeken en leer je Wim Hof beter kennen. Heel bijzonder! Bovendien is het accent van interviewer Russell Brand fantastisch om naar te luisteren haha!

Wat kan de Wim Hof methode je opleveren?

Nog niet alle resultaten zijn aangetoond, maar inmiddels is duidelijk dat de Wim Hof Methode je dit kan opleveren:

  • een gezonder vatenstelsel
  • een sterker immuunsysteem
  • beter slapen
  • minder stress
  • verbeterde sportprestaties
  • natuurlijke antidepressiva
  • superfocus
  • hogere vetverbranding
  • betere insulinegevoeligheid
  • bewuste beïnvloeding van het immuunsysteem
  • minder ontstekingen en een betere zuurgraad in je lichaam
  • minder verzuren bij sportprestaties
  • een beter metabolisme (energiesysteem)
  • en diepe meditatieve rust

Super toch?! Ik ben ook benieuwd wat de WHM kan doen met mijn herstel van PTSS en de ziekte van Hashimoto. De auto-immuun ziekte die mijn schildklier aantast en waar ik Thyrax voor slik.

Mijn eerste dip was top!

Vanochtend, 12 maart 2021 om 7.15, was het zover! Mijn eerste dip, met de Plonsclub. De locatie van de dip is op slechts een kleine tien minuten wandelen van mijn huis. Superfijn en meteen een goeie voorbereiding op de koudetraining. Toen ik aankwam op de plek was ik meteen helemaal zen. Het Gooimeer lag er prachtig bij, bij zonsopgang. De vogels floten, er zwommen meerkoeten en zwanen. Beter kon niet!

Ik vond het nog wel spannend, wat als ik zou gaan hyperventileren of een paniekaanval zou krijgen? Oké, dat was sinds mijn PSYTREC behandeling al niet meer gebeurd, maar toch! Mijn angstbrein maakte wel wat worst case scenario’s.

Gelukkig kon ik die aan de kant schuiven en kreeg ik een goede begeleiding van iemand uit de Plonsclub. Heel tof! Ik kon alleen de dip doen als ik géén hart-en vaatziekten, diabetes of hoge bloeddruk heb. Dat heb ik gelukkig allemaal niet.

Daarna kreeg ik kort wat theorie over de methode en een uitleg van hoe de dip in zijn werk zou gaan. Rustig het water in, via het trappetje, handen onder je oksels doen (je vingers verliezen veel warmte, want die steken zo lekker uit) dan drie keer rustig in en uit ademen en je in het water laten zakken. Daarna rustig door ademen en met je mindset jezelf rustig houden (dus niet denken: ik kan het niet, het is te koud, enzovoort).

Ik vond het toch spannend! Maar ik had er ook heel veel zin in! Op de foto bij deze blog zie je mijn uitzicht van vanochtend. Ik had geen telefoon mee, maar gelukkig had één van de Plonsclubleden deze foto gemaakt en naar me ge-appt. Mooi als herinnering van deze prachtige ochtend!

Daar ging ik dan. Het voelde mega tegennatuurlijk om mijn kleren uit te trekken en in een badpak op blote voeten in die (voor mij) kou van 4 graden te gaan staan. En dan vervolgens het Gooimeer in te gaan! Was ik gek geworden?! Maar ik voelde aan alles: dit wil ik doen, dit is goed voor me.

Ik liep achter mijn medeclubleden aan naar het trappetje. Hup daar gingen ze, armen onder de oksels het water in. Ik stapte op het ijzeren trappetje en dacht: OMG dit is al KOUD! Één teen het water in en ik zei: Noooooo, dit is zo KOUD! Maar toen zag ik de rest rustig in het water en dacht ik: ik bepaal of ik het koud vind! Niet mijn systeem. Ik wil dit! En ik stapte het water in. Ik kon staan en liep met mijn top begeleider Ed mee.

Huilen, ontladen en opladen

Toen ik mijn plek gevonden had, moest ik drie keer rustig in en uit ademen. Er kwam zoveel los! Heel bijzonder en ook fijn, want ik voelde me de afgelopen dagen helemaal vast lopen. De tranen kwamen op. Ik zei: Ik denk dat ik zo ga huilen. Gelukkig was alles helemaal oké. Na even huilen en ontladen, ademde ik rustig verder en liet me in het water zakken.

Wow, dat voelde echt zó als een overwinning! Ik voelde heel veel kracht en levenslust. Alsof mijn batterij werd opgeladen. Met een snel lader. Daar zat ik, tot mijn hoofd in het Gooimeer. Met vier andere Plonsclubbers. Met de meerkoeten en zwanen tijdens de zonsopgang. Magisch! Mijn hele lijf en mijn hoofd voelden zo rustig. Het was gek, want ja het was koud, maar toch voelde het echt goed.

Na twee minuten ging ik eruit. Klein beginnen. Al had ik van tevoren echt nooit gedacht dat ik twee minuten in zulk ijskoud water zou blijven, voor mijn plezier haha!

De afsluiting

Ik klom via het trappetje omhoog. Ik voelde me heerlijk! Ik droogde mezelf af, kleedde me aan en daarna deden we nog wat oefeningen om het bruine vet (wat voor warmte zorgt) tussen de schouderbladen te activeren. Zo fijn! Ik voelde me herboren. Ik wandelde met af en toe een jogje naar huis. Morgen ga ik weer! En vanavond begin ik ook met de WHM breathing en mindset oefeningen uit zijn gratis mini cursus.

Resultaten na mijn eerste dip

Best bizar, maar ik voel nu al de voordelen van de dip: ik voel me helder, rustig én energiek. Ik had door het gedoe van de laatste dagen pijn aan mijn nek, maar na de dip was die weg en tijdens het paardrijden kreeg ik geen last van vreselijke jeukbenen, wat ik normaal wel heb met dit weer. Echt top!

Benieuwd wat het me allemaal nog meer gaat brengen. Volg jij de methode van Wim Hof? Wat brengt het jou allemaal?

Binnenwereldreisverslagen

Een wereldreiziger ben ik niet. Verre van zelfs… De verste reis die ik ooit maakte, was mijn binnenwereldreis.

Jarenlang heb ik door mijn binnenwereld gereisd. Ik kwam soms op de mooiste plekken, maar heel vaak voelde ik me totaal verdwaald en had ik intense heimwee. Ik wilde niks liever dan naar huis. Maar ik kon mijn thuis maar niet vinden.

Afreizen naar het trauma: het misbruik

Bijna een jaar geleden begon de coronacrisis. Op reis naar buiten gaan kon niet meer. Geen jaarlijkse reis naar Ibiza. Dus reisde ik nog meer naar binnen. Ik reisde stapje voor stapje af naar de donkerste krochten van mijn leven.

Door het programma Geraldine en de vrouwen ontdekte ik de reisgids die me eindelijk de weg naar huis kon wijzen: Psytrec. Na de behandeling van Psytrec kon ik eindelijk mijn vroegkinderlijk trauma verwerken. Eindelijk kwam ik thuis.

Thuis als locatie op mijn navigatie

Ik kan nu natuurlijk nog steeds binnenwereldreizen. Het hele leven is een reis, maar ik heb mijn thuis, mezelf, nu als referentiepunt. Wat een bevrijding!

Een aantal jaar geleden ben ik op deze website begonnen met het bijhouden van “reisverslagen” van mijn binnenwereldreis. Deze blog deelde ik anoniem.

Een nieuw begin

Maar de reis is nu van mij. Ik heb mijn weg gevonden. Ik schaam me niet meer voor mijn reis en het blijkt sommige mensen zelfs te inspireren en te helpen!

Daarom deel ik nu mijn blog, als mezelf.

Ik begon zes jaar geleden, na de geboorte van mijn oudste dochter, een blog voor hoogsensitieve moeders met als naam enthousiasmoeder.nl (woordspeling met enthousiasmeerder).

Toen ik de diagnose bipolaire 2 stoornis kreeg, zei een goeie vriendin voor de grap: dan moet je van enthousiasmoeder maar manischemoeder.nl van maken! Zo startte ik deze blog.

Maar vanaf nu heb ik de naam van deze website omgetoverd naar Binnenwereldreiziger. Met als ondertitel: binnenwereldreisverslagen. Dat past nu beter, vind ik.

Ik hoop dat mijn blog zorgt voor meer openheid en dat het de taboes op de onderwerpen die ik bespreek helpt doorbreken.

Voor iedereen die nieuwsgierig en reislustig: reis je mee?

XoXo Roos, binnenwereldreiziger

Een “verkeerde” diagnose

Last van het verkeerde label: een artikel van Margreet Vermeulen uit de Volkskrant van zaterdag 23 januari 2021. Je vindt het artikel hieronder, zie de foto’s.

Een vriendin van me stuurde dit artikel door. Jeetje, wat herkenbaar! Vooral het verhaal van Joost Rompa. Ik deel het ook graag hier. Misschien is een (inmiddels) “verkeerde” diagnose op jou niet van toepassing. Mocht dat wel zo zijn of mocht je dat vermoeden dan is dit artikel denk ik goed om te lezen.

Om dit artikel in een bredere context te plaatsen en om extra achtergrond informatie te geven, heb ik een vervolg artikel uit de Volkskrant geplaatst, onderaan de foto’s. Iedereen doet denk ik z’n best om een ander te helpen of om zelf te herstellen.

Niemand is in mijn optiek 100% “schuldig” aan een verkeerde diagnose. Fouten maken is menselijk. En misschien was de diagnose op het moment van diagnosticeren de enige passende diagnose, omdat nog niet alles duidelijk was. Zoals bij mij het geval was.

Toch is het mijn inziens wel echt belangrijk dat fouten worden ingezien en hersteld. De tijden zijn veranderd, er is meer kennis, meer bewustwording. Dat is fijn. Toch gaat het nog wel eens ernstig mis, zoals bij Joost Rompa. Daar moet wel over worden gepraat, vind ik.

Last van het verkeerde label. Door Margreet Vermeulen

Psychiatrie: hokjesdenken

U heeft een depressie. Of nee, een eetstoornis. Of toch een trauma. Hoe komt het dat zo vaak foute diagnosen in de psychiatrie worden gesteld, en wat betekenen die voor patiënten?

Artikel met achtergrond informatie:

OPINIE: DSM

Foute diagnosen? Dit zijn de redenen

Waarom krijgen zo veel mensen in de ggz een verkeerde diagnose? Dat was zaterdag de vraag in het stuk ‘Last  van het verkeerde label’. Volgens vier psychiaters en psychologen zijn dit de redenen. Redactie: 25 januari 2021, 23:17

DSM is niet heilig, wel nuttig

Het opmerkelijke aan psychiater zijn in Nederland is dat je met enige regelmaat in de krant leest hoe je je vak moet uitoefenen. Prima, de psyche is van ons allemaal en een betrokken maatschappij is belangrijk voor de geestelijke gezondheid. Tegelijk is het vermoeiend steeds weer dezelfde stereotyperingen te lezen.

Dit weekend stond ‘Last van het verkeerde label’ (Zaterdag, 23 januari) in deze krant. Het betoogt dat psychiatrische ‘labels’ invalide en schadelijk zijn, en eigenlijk per acuut de prullenbak in moeten. Het stuk sluit aan in een lange rij kritische uitlatingen over de DSM, het classificatiehandboek van psychiatrische stoornissen. Vorig jaar zagen we hoe Tygo Gernandt op tv vooringenomen door de DSM bladerde en zichzelf allerlei diagnoses toedichtte, en was er aandacht voor het ‘herdiagnose-traject’ van GGNet’, waarin deze Gelderse GGZ-instelling op een onjuiste manier een groep patiënten van oude DSM-diagnoses af hielp. De onvermijdelijk vraag is: als er zo veel mis is met die ‘labels’, waarom gebruiken we ze nog steeds?

Het simpele antwoord: ‘labels’, beter gezegd DSM-classificaties, helpen als ze juist worden toegepast. Verder: er is geen goed alternatief. De DSM meldt classificaties, geen diagnoses. Zo’n classificatie zegt iets, maar lang niet alles over iemands problemen. Het is een betrouwbaar maar grofmazig raster dat over de complexe en dynamische realiteit van psychische problematiek wordt gelegd. Dat DSM-raster maakt al decennialang wetenschappelijk onderzoek mogelijk. Bijna al het bewijs voor huidige psychiatrische behandelingen is erop gestoeld. Daarom alleen al is het weggooien van de DSM direct schadelijk voor patiënten en psychiaters.

Nee, de DSM is níét zaligmakend. De manier waarop de DSM (met de neerbuigende term ‘labels’) wordt besproken, leidt tot een valse tegenstelling: een DSM-classificatie doet niets af aan iemands verhaal en wensen. Ook nu kun je daar naar vragen en ze serieus nemen. Gelukkig, op de werkvloer is geen psychiater die zó veel waarde hecht aan de DSM als sommige media doen geloven.

Ook als de DSM goed wordt toegepast is kritiek mogelijk: classificaties zeggen weinig over de omgevingsfactoren noch over de psychologische en hersenprocessen die aan psychiatrische stoornissen ten grondslag liggen. Maar zoals gezegd, er is (nog) geen goed alternatief. Sommige hulpverleners pleiten voor het loslaten van enig objectief en extern kader en willen zich louter richten op de belevingen en ervaringen van de patiënt. Dat vinden wij geen goed idee. Een wereldwijde, gemeenschappelijke ‘taal’ is zinvol bij de behandeling van psychische klachten. Schaf je die af, dan heropen je de deur naar behandelingen waarvan niet helder is of ze effect hebben, zoals in het pre-DSM-tijdperk te vaak gebeurde. Uiteindelijk is dit het eerlijke verhaal: de unieke mens staat in de psychiatrie centraal, de psychiatrische classificatie geeft richting. De ggz kampt met grote problemen, maar daarvoor is de DSM niet verantwoordelijk. Tot er een beter verklaringsmodel is, moeten we milder zijn over de DSM en het in de praktijk juist gebruiken.

Sisco van Veen en Christiaan Vinkers zijn beiden psychiater en onderzoeker bij het Amsterdam UMC.

Kleren van de keizer

Tijdens het lezen van het artikel over labels in de ggz, werd ik als psychotherapeut overvallen door plaatsvervangende schaamte. Er wordt terecht kritiek geuit op de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) . Het schaamteniveau bereikte een dieptepunt bij de onthulling door een medewerker van de Reinier van Arkel-groep: ‘Wij kijken veel meer naar wat de individuele patiënt nodig heeft. De DSM is zwart-wit. Daarmee help je mensen niet, want mensen zijn niet zwart-wit.’ Daar valt niets op af te dingen. Het artikel wekt de indruk dat deze zienswijze uniek is. Ik mag hopen van niet.

Ondanks de noodzaak van maatwerk, maakt de ggz gebruik van de DSM. Met reden, het heeft als altijd te maken met geld. Zonder DSM-etiket, vergoedt de zorgverzekering de behandeling niet. Bovendien garandeert een DSM-classificatie min of meer een, relatief goedkope, geprotocolleerde behandeling. Volgens mij bieden de meeste ggz-zorgverleners liefst maatwerk, maar moeten ze door het financieringssysteem de DSM-bril op zetten. Om de rol te spelen van toeschouwers in het sprookje De nieuwe kleren van de keizer. We weten dat de DSM niets toevoegt en bij verkeerd gebruik zelfs schadelijk kan zijn voor de behandelkwaliteit, maar spelen het spelletje mee en ‘doen net alsof’. Een DSM-classificatie is een ggz-toegangsbewijs, en zegt niets over de problematiek van de cliënt.

Henk Vermeulen is psychotherapeut.

Kritiek op DSM, en niet op ICD-10?

Margreet Vermeulen beschrijft hoe in de psychiatrie kenmerken van de ene stoornis zich tevens voordoen bij de andere stoornis. En dat psychiatrische patiënten daardoor meerdere (en foute) diagnosen krijgen. Dat gebeurt in de interne geneeskunde toch ook? Koorts, zweten, verhoogde witte bloedcellen en dan een lijstje mogelijke diagnosen: Lucht- en/of urineweginfectie of ‘focus onbekend’. De ziekteverwekker wordt lang niet altijd gevonden en er is dan al gestart met breedspectrum antibiotica, een therapeutisch schot hagel. De patiënt knapt nog op ook. Of het gaat mis, er bleek sprake van leukemie. Ook voor de lichamelijke ziekten is er een wereldwijd gebruikt systeem voor categoriale diagnostiek, de International Classification of Diseases (ICD-10). Is het een idee om ook over ICD-10 een artikel te schrijven als toonbeeld van falende medische diagnostiek en behandeling?

Valentijn Holländer  is psychiater.

Charlie Mackesy: De jongen, de mol, de vos en het paard

Charlie Mackesy maakt prachtige tekeningen met ontroerende en rake teksten en heeft hier een boek van gemaakt. Een echte aanrader!!!

Ik kende zijn werk al via Instagram. Van mijn moeder kreeg ik zijn boek. Een extra dierbaar kado, omdat ik het kreeg omdat mijn oude paard, dat al bijna 20 jaar in mijn leven is, ongeneeslijk ziek is en niet lang meer te leven heeft. Zij is net zo wijs als het paard uit het werk van Charlie Mackesy.

Elizabeth Gilbert zegt héél treffend over het boek: “De wereld waarin ik wil leven, is de wereld die Charlie Mackesy bedacht heeft. Een wereld van oneindige vriendelijkheid, wijsheid, tederheid en echte liefde tussen vrienden.”

Charlie Mackesy is dus ook te volgen op Instagram. Een héél fijn account!

‘Trauma’s laten in het lichaam diepe sporen na’

Omdat ik sinds een paar maanden bezig ben met het verwerken van mijn jeugdtrauma lees ik veel over wat trauma met de hersenen en het lichaam doet. Ik kwam op het werk van psychiater Bessel van der Kolk.

Het gaat niet over de bipolaire stoornis, maar misschien heb jij ook een trauma meegemaakt die de bipolaire stoornis heeft getriggerd. Dan is meer leren over trauma misschien ook voor jou interessant. Het geeft mij in ieder geval veel herkenning, steun en inzicht.

‘Trauma’s laten in het lichaam diepe sporen na’

Interview met Bessel van der Kolk in Augeo Magazine door Ditty Eimers.

Praten met getraumatiseerde kinderen? ‘Ja, maar leer ze eerst hoe ze hun lichaam kunnen kalmeren’, zegt de Nederlands-Amerikaanse psychiater Bessel van der Kolk in een interview met Augeomagazine. Hij vindt het onbegrijpelijk dat aanraking, beweging en verbeeldingskracht uit de meeste therapieën zijn verbannen. ‘Het zijn precies die elementen die getraumatiseerde kinderen helpen om zich weer veilig te voelen.’

Hij is al meer dan veertig jaar bezig met onderzoek naar trauma’s en wordt wereldwijd beschouwd als een van de belangrijkste experts op dat gebied. In het Trauma Centre in Brookline, Massachusetts, dat hij dertig jaar geleden oprichtte, ziet hij ook nog elke week patiënten. Volwassenen én kinderen. ‘Als een behandeling bij mijn patiënten onvoldoende werkt, ga ik verder zoeken. Ik heb altijd nieuwe dingen willen uitproberen.’

Als jonge psychiater geloofde Bessel van der Kolk (73) in de werking van medicijnen. Maar al snel kwam hij erachter dat zijn patiënten daar meestal niet genoeg van opknapten. Ook het effect van praten bleek beperkt. Dus ging hij op zoek naar nieuwe methodes: EMDR (herbeleving van het trauma met behulp van afleidende stimulansen zoals handbewegingen), neurofeedback (het brein belonen als de hersengolven het gewenste patroon laten zien), mindfulness, yoga, bewegingstherapie, theater.

In zijn boek ‘The body keeps the score’ – in het Nederlands vertaald als ‘Traumasporen’ − doet hij verslag van zijn decennialange zoektocht. Na al die jaren weet hij dat er niet één beste manier is om getraumatiseerde kinderen en volwassenen te helpen. Zijn wetenschappelijke onderzoek en praktijkervaring hebben hem er wel van overtuigd dat trauma’s vooral in het lichaam diepe sporen nalaten. Daar ligt volgens hem ook de sleutel om kinderen met trauma’s te behandelen. ‘Leer ze eerst om zich weer veilig te voelen in hun lichaam.’

U schrijft dat trauma’s de structuur en de bedrading van de hersenen kunnen veranderen. Kunt u dat uitleggen?

‘Uit hersenonderzoek weten we dat trauma’s kunnen leiden tot veranderingen in de hersenen. Als we schokkende gebeurtenissen meemaken of ons bedreigd voelen, zenden we instinctief signalen uit naar anderen om ons te hulp te schieten. Maar als niemand te hulp schiet of gevaar blijft dreigen, treden oudere hersengebieden in werking: de emotionele hersenen, die uit de zoogdierhersenen en de reptielenhersenen bestaan. Dan blokkeert het talige deel van het brein en schakelen we over op primitievere manieren van overleven: vechten, vluchten of verstijven. Stresshormonen zijn de motor van die reacties. Bij getraumatiseerde kinderen en volwassenen is de stressreactie chronisch geworden. Daardoor raakt het alarmsysteem in de hersenen verkeerd afgesteld.’

Wat heeft dat voor effect op getraumatiseerde kinderen?

‘Zij kunnen geen onderscheid maken tussen reëel en denkbeeldig gevaar en leven dus in een staat van constante waakzaamheid. Ze zijn bijvoorbeeld hypergevoelig voor de kleinste aanwijzingen van boosheid en reageren heel sterk op agressie van leeftijdgenoten. Een van de moeilijkste dingen is dat ze dingen hebben meegemaakt waarover ze niet kunnen praten. Omdat ze geen woorden hebben voor wat hen is overkomen, leeft het trauma zich uit in hun lichaam. Hun emotionele hersenen geven steeds signalen af dat de wereld onveilig is.’

Hoe merk je dat?

Het verbale deel van hun hersenen is als het ware afgeknepen. In tegensteling tot het rationele brein, dat zich uit via gedachtes, drukken de emotionele hersenen zich uit in lichamelijke reacties. Je krijgt plotseling hevige buikpijn, wordt misselijk, of krijgt een paniekaanval. Het lijf van getraumatiseerde kinderen is net een pingpongbal, waarover ze geen controle hebben. Ze hebben vaak geen idee waar hun heftige emoties en de spanning die ze voelen vandaan komen. Vaak weten ze ook helemaal niet wat ze voelen. Op een heel elementair niveau is hun gevoel van veiligheid geschaad.’

Is dat permanente gevoel van onveiligheid en gevaar nog wel te herstellen?

Het brein is een plastisch orgaan, de hersenen kunnen veranderen door nieuwe ervaringen op te doen, zeker als je jong bent. Dat is hoopvol. Het belangrijkste is om eerst het evenwicht op het diepste niveau te herstellen: door het lichaam te kalmeren. In ons traumacentrum laten we kinderen op een trampoline springen, schommelen, en balanceren op een evenwichtsbalk. We raken ze voorzichtig aan of slaan een deken om hen heen. Wat je dan ziet is wonderbaarlijk. Ze raken vertrouwd met hun lichaam. En als hun lichaam kalmeert, gaat ook hun taalgebruik vooruit. Lichamelijk contact, het elementairste hulpmiddel om te troosten en te kalmeren, is uit de meeste therapieën verbannen. Terwijl juist dat enorm kan helpen om je weer veilig te voelen in je lichaam, om te ervaren dat het gevaar geweken is. Als dat gebeurt, en het stresssysteem van de emotionele hersenen kalmeert, kunnen andere delen van het brein ook weer gezonder functioneren.’

Kunnen medicijnen ook helpen om traumaklachten van kinderen te verminderen?

‘Op dit moment slikken ongeveer een half miljoen kinderen in de Verenigde Staten antipsychotica. Die geneesmiddelen worden vaak gebruikt om mishandelde en verwaarloosde kinderen handelbaarder te maken. Daarover maak ik me grote zorgen. Met pillen kunnen ze zich beter beheersen en worden ze minder agressief. Maar die middelen belemmeren ook hun lust tot spelen en hun nieuwsgierigheid. Juist die drives hebben ze nodig om zich te ontwikkelen tot goed functionerende volwassenen.’

En praten over traumatische ervaringen, helpt dat volgens u?

‘Ja en nee. Het is heel belangrijk om te weten wat je voelt. Veel therapeuten proberen met kinderen en jongeren te praten over de vreselijke dingen die hen zijn overkomen. Het is fijn als iemand je verhaal aanhoort, maar dat neemt doorgaans de inprenting van angst en onveiligheid niet weg. Die heeft zich vastgezet in niet-talige delen van het brein en uit zich via het lichaam. Daarom moet de aandacht vooral gericht zijn op wat er in het lichaam gebeurt. Weet je wat je voelt? En waardoor worden die nare gevoelens getriggerd? Voor getraumatiseerde kinderen is het heel moeilijk om dat te benoemen. Wat ze voelen is zo angstwekkend, dat ze liever proberen om niet te voelen.’

Hoe kun je kinderen leren om die gevoelens te hanteren?

Vechtsporten als karate en judo leren kinderen dat ze controle kunnen hebben over hun lijf en zichzelf kunnen verdedigen. Daar worden ze minder angstig van. Yoga, mindfulness en sensomotorische therapie (waarbij de zintuigen door allerlei spelletjes en beweging worden geactiveerd, DE) zijn andere manieren om in een veilige omgeving te voelen wat er gebeurt in hun lijf. Ook tekenen helpt kinderen om het verlammende effect van traumatische ervaringen tegen te gaan. Ik werkte met kinderen die de aanslag op de Twin Towers van dichtbij meemaakten. Ik vroeg ze om een tekening te maken van die dag. Er waren kinderen die alleen naargeestige beelden op papier kregen, van rook, vuur, pijn en doden. Maar er was ook een jongetje dat een trampoline onder de torens tekende, voor een zachte landing van de mensen die moesten springen. Zijn verbeelding had de vreselijke waarheid een andere draai gegeven. Kinderen die hun verbeelding op zo’n manier kunnen laten spreken, hebben minder last van traumatische gebeurtenissen.’

Maar dat is dus niet elk kind gegeven.

‘Nee, maar je kunt kinderen wel leren zich op een veilige manier te uiten. In projecten die we op scholen doen, leren we leerkrachten om ervaringen van getraumatiseerde kinderen te benoemen. In plaats van driftbuien, dagdromen of agressief gedrag te bestraffen, moedigen we ze aan contact te maken. “Ik zie dat je van streek bent. Wil je misschien dit dekentje om je heen slaan, zodat je wat kalmer wordt? Wil je even bij mij op schoot zitten of zullen we samen heel diep ademhalen?” Als het kind gekalmeerd is, helpt de leerkracht om zijn gevoelens te beschrijven. “Wat maakte je zo verdrietig of boos?’ ‘Wat denk je dat er gebeurt als je na school thuiskomt?” Op die manier kunnen scholen functioneren als veilige eilandjes in een chaotische wereld. Beweging, spel, gymnastiek, samen muziek maken of zingen: ook dat helpt getraumatiseerde kinderen om uit hun vlucht- of vechtmodus te komen, positieve emoties te ervaren en op een plezierige manier met anderen om te gaan. Ik vind het onbegrijpelijk dat er steeds meer beknibbeld wordt op dat soort activiteiten.’

Sommige vakgenoten vinden dat er te weinig wetenschappelijk bewijs is voor de nadruk die u legt op traumabehandeling via het lichaam.

‘Voor mij is het belangrijkste dat mijn patiënten opknappen. Ik was een van de eersten die vanaf het begin van deze eeuw onderzoek deed naar EMDR. Dat is nu een geaccepteerde traumabehandeling, maar was in die tijd nog zeer omstreden. Nu denken sommigen dat ik een yoga-fanaticus ben, omdat ik daar veel onderzoek naar heb gedaan. Maar ik zie yoga vooral als een techniek die andere deuren kan openen bij getraumatiseerde mensen. Net als theater. Daar heb ik me afgelopen jaren in verdiept. Ik vind het jammer dat daar nog zo weinig wetenschappelijk onderzoek naar wordt gedaan.’

Hoe kwam u daarmee in aanraking?

‘Via mijn zoon. Die bracht de eerste twee jaar van de middelbare school grotendeels door in bed, ernstig vermoeid en opgezwollen door allergieën. Mijn vrouw en ik waren wanhopig op zoek naar iets dat hem kon helpen. Gesprekstherapie haalde weinig uit, maar toen hij ging meespelen in een theatergroep, zagen we hem opknappen. Hij ervoer hoe het is om iemand anders te zijn en een bijdrage te leveren aan een groep. Dat gaf hem een gevoel van controle, bekwaamheid en eigenwaarde. Zo raakte ik geïnteresseerd in het therapeutische potentieel van theater.

Inmiddels ben ik ervan overtuigd dat theater getraumatiseerde jongeren een unieke manier biedt om toegang te krijgen tot hun emoties en lichamelijke gewaarwordingen. Ze leren verschillende rollen aan te nemen en te zoeken naar manieren om diepe emoties over te brengen aan het publiek. Liefde en haat, agressie en overgave, loyaliteit en verraad: dat is waar het bij zowel trauma’s als theater om draait. Spelenderwijs verkennen en onderzoeken jongeren zo hun eigen ervaringen, zonder het woord trauma ooit uit te spreken.’

Bessel van der Kolk, psychiater

Prof. dr. Bessel van der Kolk (1943, Den Haag) vertrok na zijn eindexamen naar de Verenigde Staten om medicijnen te studeren. Hij specialiseerde zich als psychiater en is oprichter en directeur van het Trauma Center in Brookline, Massachussets. Daarnaast is hij hoogleraar in de psychiatrie aan de universiteit van Boston. Hij wordt beschouwd als een van ’s werelds meest vooraanstaande deskundigen op het gebied van traumabehandeling en posttraumatische stressstoornis (PTSS)

Lichaam in balans met frdk

Door alle stress en spanning van de laatste tijd verrekte ik steeds mijn nek. De pijn schoot helemaal door tussen mijn schouderbladen en naar mijn arm. Auw! Alles wat ik deed, deed me pijn. En autorijden was eng, want ik kon niet meer goed over mijn schouder kijken. Mijn nek is, samen met mijn onderrug, mijn zwakke plek. Als ik fysiek niet lekker in mijn vel zit, neem ik altijd contact op met de mensen van www.frdk.nl Als ik door mijn rug ga of mijn nek verrek krijgen zij me altijd in één sessie weer op de rit. Echt geweldig! Na de eerste behandeling op 28 oktober was ik klachtenvrij. Ik voelde ik me zoveel soepeler. Ik voelde me ook veiliger, want ik kon eindelijk weer over mijn schouder kijken bij het autorijden.

Check up

Een week later, op 4 november, kreeg ik weer een behandeling. Niet omdat mijn lijf niet lekker voelde, maar als check up. Ik wilde checken of mijn lijf nog voldoende ontspannen en rechtgericht was, of ik de oefeningen wel goed deed en om nog wat extra oefeningen mee te krijgen. Mijn bekken stond gelukkig nog helemaal recht, alles bewoog en draaide soepel. Helemaal blij mee! Altijd fijn zo’n APK voor je lijf. Wie is jouw go to persoon als je niet lekker in je vel zit?

Op internet dieet

Er gebeurt een hoop in deze periode. Ik ben bezig met het verwerken van mijn jeugdtrauma en dat kost veel energie en focus. Ik merk dat er een groot energielek zit bij mijn internet gebruik. Vooral door al die sociale media en whatsappjes verlies ik focus en rust.

Dus heb ik een paar dagen terug besloten om al mijn sociale media te deactiveren. Instagram, Facebook én WhatsApp heb ik van mijn telefoon gehaald. Geen uren meer oeverloos scrollen, scrollen, scrollen en dingen zien en lezen die me eigenlijk niet helpen.

Teleurstelling? Verademing!

In het begin voelde het heel erg kaal. Ik heb weleens eerder een social media stop gedaan, maar WhatsApp nog nooit. Ik checkte steeds of ik appjes had. Wat een vervelende gewoonte. Die appjes had ik natuurlijk niet. Maar het voelde niet als een teleurstelling, maar als een verademing! Ik kan makkelijker in het hier en nu blijven zonder al die afleiding.

Als profielfoto en statusupdate heb ik een melding dat ik tijdelijk geen WhatsApp heb, zodat mensen weten dat ik zo niet bereikbaar ben.

FOMO

Ik had altijd Fear Of Missing Out, maar sinds mijn internet dieet voel ik me rustiger. Als iets echt belangrijk is smsen, bellen of mailen ze me wel. En dat gebeurt ook. Ideaal!

I was missing out. En dan niet het gedoe op social media, maar de mooie dingen in het hier en nu. Ik heb ineens veel meer tijd. Ik kan mijn prioriteiten beter kan zien en voelen. Volgens de app die mijn screentime bijhoudt, heb ik een paar uur per dag extra tijd, omdat ik veel minder online ben! Heel fijn dus.

Ik krijg al veel meer slaap sinds ik tijdelijk alleen slaap en ik hoop dat dit internet dieet me nog meer helderheid en kracht geeft in mijn proces. Zodat ik mijn trauma een plek kan gaan geven. Mijn internet dieet houdt in ieder geval “de gekte” van deze huidige wereld een beetje buiten mijn wereld.

Slaap als medicatie

Omdat ik van de psychiater mijn lithium niet mag ophogen, gooi ik het over een andere boeg. De depressie gaat maar niet weg en omdat mijn spiegel te laag blijft, moet ik wat anders proberen. Ik ga voor slaap als medicatie. Erg ongezellig, maar sinds 28 juli 2020 slaap ik alleen. In alle rust! Normaal slaap ik gewoon naast mijn man in bed, maar onze jongste dochter slaapt sinds de zomertijd niet meer door. Ik moet haar dan steeds in haar eigen bed terug leggen. Toen ik daar te moe voor werd, liet ik haar maar in ons bed liggen. Met als gevolg dat ik geen oog meer dicht deed, omdat ze me steeds óf tegen de muur aan plette óf me in de “geul” tussen de matrassen deed belanden. Aaaargh… (Alhoewel ik samen wakker worden wél heel gezellig vind.)

Wakker door de meiden

Toen de oudste eindelijk door sliep en niet meer bij ons in bed kroop, begon de jongste dus de nachten te onderbreken. En als de meiden me niet wakker maken, dan is het wel mijn af en toe slaapwandelende/ in zijn slaap pratende man. Aaaargh… Slaap, het is een hele opgave. Maar van mezelf slaap ik, godzijdank, al mijn hele leven top! Als een roosje. 🙂 Ogen dicht en weg ben ik. En dan word ik pas de volgende dag weer wakker. Tot ik kinderen kreeg…

Alleen slapen

Ik merk dat de gebroken nachten me écht enorm opbreken. Ik weet dat slaap voor mij eigenlijk de beste medicatie is. En dus kwam ik met een erg ongezellig maar wel heilzaam plan: ik slaap vanaf 28 juli in het bed van mijn jongste dochter en mijn jongste dochter slaapt in het grote bed van mijn man. Sommige mensen zeggen dat dat niet slim is, maar dat maakt me niks uit. Ik kan eindelijk weer hele nachten dóórslapen. Heerlijk! De relatie met mijn man lijdt er gelukkig niet onder. In tegendeel zelfs. Want omdat ik meer slaap krijg, word ik weer wat stabieler en rustiger en dus leuker. En vind ik mijn man ook meteen weer leuker (want ik ben minder geïrriteerd door slaapgebrek.)

Nacht én dag plan

Wat ook helpt om beter te slapen, is dat we sinds mei een “takenschema” hebben voor onze dochters. Denk aan opstaan, aankleden, haren kammen, ontbijten, schooltas klaarmaken, wassen, tandenpoetsen, voorlezen enzovoort. Op maandag en donderdag zijn de “opsta en naar bed breng taken” voor mij. Dinsdag en zaterdag zijn mijn “taakvrije” dagen en kan ik dus uitslapen en ’s avonds eerder chillen op de bank of wat dan ook. Woensdagavond, donderdagavond en zondagochtend doe ik ook. We hebben alle dagen eerlijk verdeeld. Lekker duidelijk en makkelijk! Ik las dit plan voor een “takenschema” in Kek Mama. Die moeder was er heel enthousiast over en ik moet zeggen: het werkt voor ons ook heel goed! Natuurlijk kunnen we elkaar altijd helpen waar nodig/ zin en we kunnen waar nodig/ zin dagen ruilen. Het geeft me heel veel rust. En het geeft minder irritaties nu alles goed en helder verdeeld is. Het klinkt flauw, maar het werkt echt. Voor ons wel in ieder geval.

Slapen helpt

Slapen, goed slapen, helpt me echt. Ik blijf voorlopig in mijn eentje slapen, want het doet me goed en ik voel dat dit nodig is voor mijn reis naar stabiliteit. Door goede slaap kan ik de reis aan.

Het Hashimoto Protocol

Ik werd door iemand in een Hashimoto Facebook groep gewezen op Het Hashimoto Protocol van Izabella Wentz. Ze schreef een lijfstijl plan voor mensen met Hashimoto/ een auto immuun ziekte. Ik word nog steeds echt gek van de paniek en de paniekaanvallen en die depressie blijft ook maar hangen, dus ik heb het boek besteld, want dat schijnt hierbij te kunnen helpen.

Weer iets nieuws proberen

Hoewel ik al naar een ademtherapeut ga om met mijn adem mezelf rustig(er) te ademen, merk ik dat het niet genoeg is. De gesprekken bij de GGZ zijn fijn en nuttig, maar al die oude “zooi” opruimen gaat een hele tijd duren. En iemand wees me hierop en dit protocol binnen twee weken al grote veranderingen teweeg kan brengen. Graag!

Hashimoto is een auto immuun ziekte, maar er zijn steeds meer onderzoeken die aantonen dat een bipolaire stoornis óók een auto immuun ziekte is. Bovendien werd ik erop gewezen dat angst, paniekaanvallen en depressies ook vanuit Hashimoto kunnen ontstaan. Ik heb ook allerlei fysieke klachten die daarbij passen.

Leefstijl drastisch aanpassen

Ik leef al best gezond, maar dit protocol is speciaal gericht op auto immuun ziektes (in dit geval Hashimoto). In dit dieet worden bepaalde gezonde dingen geschrapt, die voor Hashimoto mensen níet gezond zijn. Ook wordt er gekeken naar slaap, stress, trauma’s enzovoort. Het is een diepgaand protocol.

Ik ben pas net begonnen met lezen in Het Hashimoto Protocol, van Izabella Wentz. Heel erg interessant! Het uitvinden van mijn persoonlijk Hashimoto leefstijlplan duurt in totaal drie maanden, waarin je bepaalde voeding wel of juist niet eet. Bovendien neem je in iedere fase bijbehorende supplementen.

De 3 fases van het Hashimoto Protocol

Er zijn drie fases. In alle fases moet je natuurlijk gezond en troepvrij eten. De 1e fase duurt 2 weken en zuivert de lever. Daarin eet je geen gluten, zuivel, suiker en soja en neem je bijbehorende supplementen. De 2e duurt 4 weken en herstelt de bijnieren. In die fase eet je ook geen (pseudo)granen meer. De laatste 6 weken lijkt me het lastigste. Die herstelt de (lekke) darmen. Daarin eet je ook geen noten, pitten, zaden, ei, peulvruchten en nachtschades (zoals tomaat en paprika). En oh ja. Geen alcohol en cafeïne natuurlijk gedurende de fases. Maar dat neem ik al zelden. Dat scheelt weer, haha!

Ik ga het proberen, want zo gaat het niet meer. 10 augustus 2020 begin ik! Wish me luck.

Root Cause Rebel

Izabella zegt dat je binnen twee weken al verschil kunt merken. Ik denk dat dit een goeie combinatie is met ademen en de GGZ. Ik ga ervoor! Ik word een Root Cause Rebel, zoals zij haar lezers noemt. Ik hou je op de hoogte via mijn blogs. Want wie weet is dit auto immuun dieet wel voor meer mensen met een bipolaire stoornis geschikt!

Zo baasje, zo hondje

Eén van mijn grote liefdes in mijn leven is ons hondje La Chouffe. Life is better with a dog. Ik geloof echt dat mijn depressies, angsten en paniek beter te handelen zijn, dankzij Chouffe. Wellicht door de oxytocine en andere fijne hormonen die je aanmaakt door knuffelen, aaien en al het wandelen.

Én ik denk dat het komt door de spiegel die ze voor me is. Een harige spiegel op vier pootjes met twee héle grote oren. (Nee het zijn niet La Chouffe en ik op de foto haha.)

Chouffe houdt me steeds een spiegel voor, want ze lijkt qua karakter enorm op mij. Héél angstig en héél blij en enthousiast. Toen ik haar op de foto zag, begin januari dit jaar, vond ik haar meteen superschattig. Ze zat als 9 maanden oude pup in de armen van een Roemeense vrouw. Prachtige kleur en hele bijzondere ogen. Via een stichting is ze naar Nederland gekomen, waar we kennis met haar mochten maken.

Blij ei

Toen we in de kennel aankwamen kwam La Chouffe meteen op ons afgerend. Zó lief en blij! Ze was meteen gek op onze dochters, en zij op haar. Dat was voor ons een vereiste. Ik moest lachen toen ik haar zag, want op de foto kon ik niet zien dat ze heel grappig gebouwd is. Lang lijf, hele grote oren, een krulstaart en niet zulke lange pootjes. Als een soort rups kwam ze naar ons toe. Haar rug vouwde bij het rennen dubbel. Uit enthousiasme en uit spanning deed ze regelmatig deemoedsplasjes.

We zijn daar een uur geweest. Chouffe week niet van onze zijde. Ik wilde niet overhaast beslissen, want een hond vind ik een grote stap en verantwoordelijkheid en zei dat ik ’s avonds zou laten weten of we het zouden doen.

Een hondje in huis

We waren het er alle vier over eens: ze hoort bij ons. En dus hebben we haar diezelfde week nog opgehaald en noemden we haar La Chouffe, naar het kabouterbiertje. Wat was Chouffe blij dat ze mee mocht! Net als wij. Meteen verliefd.

Alles was nieuw en superspannend. Maar omdat ik La Chouffe zo goed begreep, kon ik haar goed haar eerste weken in Nederland door helpen. Leren wandelen aan de lijn, verkeer, mensen enzovoort. Alles was wennen. We hebben héél veel gedweild, want steeds als ze ons zag en de bench uit mocht, plaste ze van enthousiasme en spanning alles onder.

Maar ik begreep het. En nog steeds kan ze het wel eens doen. Veel minder vaak, maar af en toe. Nou ja, onze jongste dochter is bezig zindelijk te worden dus ik ben “per ongeluk plasjes” dweilen wel gewend. Dat scheelt weer.

Op hondencursus gaan was ook echt heel leuk. De docent had er, zei hij achteraf, een hard hoofd toen hij Chouffie de eerste les ontmoette. Omdat ze in het begin zó angstig was. Maar we waren een top team en zijn met vlag en wimpel geslaagd! Chouffe had zoveel meer zelfvertrouwen gekregen.

En tóch kan ze nog steeds erg onzeker en angstig zijn. Dat vind ik soms super irritant (want: confronterend), maar vaak vind ik het heel mooi dat we elkaar kunnen helpen en oké zijn met elkaar zoals we zijn. Daar helpt ze me echt bij.

“Ze is wel een paniekerig hondje”

Gisteren waren we bij de dierenarts. La Chouffe had ontzettende dikke traanogen. Het gaat iedere keer beter bij de dierenarts. De dierenarts doet heel rustig aan met haar en dat helpt. De doktersassistente gaf de medicatie mee en zei: “Ze is wel een paniekerig hondje, volgens mij?” Ik zei: mwah en zei dat het wel zou lukken met druppelen. Zou niet makkelijk zijn, maar komt goed.

Als ze in haar element is

Arme bibber Chouffe mocht weer naar buiten. Daar mocht ze op het veld los. Ze veranderde meteen in een andere hond, want rennen doet ze het allerliefst! Ze racete over het grasveld. Bochten maken, stoppen, mij uitdagen om mee te doen, ik mee doen, zij weer rennen, rennen, rennen. Ik ken geen snellere hond dan La Chouffe. Zó grappig om te zien!

Ook bijzonder om te zien, want als Chouffe aka Zoeffff in haar element is en dus op haar gemak is, is ze een andere hond. Haar hele uitstraling is anders. Vooral die leuke grote oren vallen dan erg op. Regelmatig vragen mensen me: “Wat een leuk hondje, wat voor ras is het?” Waarop ik zeg: Een Roemeens vuilnisbakkenras. Al lijkt ze enorm op een podenco maneto. Alleen niet qua kleur. Maar die komen volgens mij niet voor in Roemenië.

Dappere dodo

Van de week was ze mee op de SUP (Stand Up Paddle board). Dat vond ze ook heel spannend, maar omdat mijn man, onze kids en ik er ook op zaten, durfde ze. Ze heeft zelfs voor het eerst gezwommen! Toen ik ging zwemmen, zag ik haar met grote ogen kijken: Wat doe JIJ nou??!?!?! En hoe eng ze het ook vond, ze sprong in het water, ging koppie onder, kwam boven en ZWOM naar me toe! Daarna zette ik haar snel weer op de SUP, want zwemmen leek niet haar favoriete bezigheid. Maar het was zo schattig om haar koppie te zien.

Ik hou van La Chouffe zoals ze is. Ik accepteer haar zoals ze is. Ik zie dat ze ondanks haar angsten en paniek zoveel meer is. Of misschien wel juist dankzíj?! Ze leert mij dat ook bij mezelf te gaan zien. En als me dat niet lukt, dan is Chouffe daar om met ons op avontuur te gaan en dan is ineens het leven weer leuker. Samen komen we er wel.

xoxo